Historia polskiego wąsa

Historia polskiego wąsa

Łukasz Kielban Historyk specjalizujący się w życiu codziennym polskich elit …

Muszka i Krawat

Łukasz Kielban

Historyk specjalizujący się w życiu codziennym polskich elit z dwudziestolecia międzywojennego, a szczególnie ówczesnych dżentelmenów. Autor licznych artykułów naukowych i popularnonaukowych, wykładowca, bloger. Przekonany, że erudycja i dobre wychowanie zdecydowanie ułatwiają kontakty międzyludzkie.”

Czas Gentlemanów

Połączenie wąsów i Polaków jest wręcz stereotypowe nie tylko w Polsce, ale i za granicą naszego kraju. Nie może to dziwić, gdyż od wielu wieków znani Polacy nosili właśnie wąsy. Bodaj najstarszym słynnym wąsaczem piastowskim był Bolesław Chrobry. Przynajmniej w wyobrażeniu Jana Matejki miał okazałego wąsa, który idealnie pasował do potęgi pierwszego króla Polski.

Wąsa rzekomo nosił również Władysław Jagiełło. Miał okazję rozsławić ten rodzaj zarostu pod Grunwaldem. Bez wątpienia natomiast dumnym wąsaczem był Jan III Sobieski, który ze swoim zwycięskim wąsem pojawił się w Wiedniu. Od tego czasu nie można już było rozdzielić wąsów i Polaków. Potwierdzenie tej tezy znajdziemy na licznych portretach Sarmatów. Rodzima szlachta uwielbiała wąsy do tego stopnia, że zaczęły powstawać utwory poetyckie na ich temat. Franciszek Dionizy Kniaźnin napisał pod koniec XVIII wieku Odę do wąsów:

Ozdobo twarzy, wąsy pokrętne!
Powstaje na was ród zniewieściały.
Dworują sobie dziewczęta wstrętne,
Od dawnej Polek dalekie chwały.

[...]

Gdy szli na popis rycerze nasi.
A męstwem tchnęła twarz okazała,
Maryna patrząc szepnęła Basi:
„Za ten wąs czarny życie bym dała.”

Żaden szanujący się szlachcic nie pozwalał sobie zgolić wąsa, był to bowiem symbol jego statusu i męskości. Jeszcze w okresie przedrozbiorowym zasłynął kolejny polski wąsacz, Kazimierz Pułaski nazywany „ojcem amerykańskiej kawalerii”. Jego wąs był już jednak mniej okazały. Niedługo potem z Zachodu nadeszła do Polski moda na całkowite golenie twarzy.

Niemniej wraz z odrodzeniem się kraju na początku XX wieku, pojawili się kolejni wielcy, polscy wąsacze: Ignacy Paderewski, wszyscy prezydenci II Rzeczypospolitej i oczywiście Józef Piłsudski. Również w najnowszej historii Polski możemy się pochwalić sławnymi właścicielami wąsów. Jednym z najbardziej znanych Polaków na świecie jest przecież Lech Wałęsa. Tuż obok można by postawić słynnych sportowców Zbigniewa Bońka i rzecz jasna Adama Małysza.

Wąsy same z siebie raczej chwały nie dają, a jednak są cechą charakterystyczną tak wielu ważnych w naszych dziejach rodaków. Co najciekawsze, nie da się ukryć, że ten rodzaj zarostu wcale nie cieszy się u nas wielką sympatią. Powiem więcej! U wielu kobiet i mężczyzn wąsy budzą odrazę. Jak to możliwe, skoro możemy przytoczyć tak wiele pozytywnych związków z nimi? Sam fakt, że coraz bardziej stawiamy na usuwanie zbędnego owłosienia, sprawy nie rozwiąże, gdyż pełne brody i bródki nadal są popularne.

Może odpowiedzi należy szukać w czasach aktywnej działalności Solidarności, kiedy wąsy przeżywały swój renesans. Zapewne od tego czasu młodzi ludzie kojarzą je ze swoimi rodzicami i światem, o którym chcieliby już zapomnieć. To tylko teoria i może przedwcześnie wysnuta, gdyż na horyzoncie co rusz wąsy znów się pojawiają.

Jeszcze niedawno przeszła przez Hollywood moda na wąsy. Zapuścili je między innymi Brad Pitt i George Clooney, a w ich ślad poszło kilku polskich aktorów i celebrytów. Chwilę później wybuchła moda na Movember, akcję charytatywną uświadamiającą o zagrożeniach związanych z rakiem prostaty właśnie poprzez zapuszczanie wąsa. Co roku bierze w niej udział ponad milion mężczyzn na całym świecie. Rozglądając się natomiast po sklepikach z gadżetami, znajdziemy całe mnóstwo przedmiotów ozdobionych wąsami, bądź nawet w kształcie wąsów.

Wydawać by się mogło, że wrócą do łask jako normalny rodzaj zarostu, ale tak się wciąż nie dzieje. Jeśli w ogóle, nastąpi to zapewne nieprędko. Wąsy będą zapuszczane przy okazji różnych akcji, czy na przebierane imprezy, a na co dzień nosić je będą prawdziwi nonkonformiści, którzy chcą się wyróżnić. I to dlatego wąsy pozostaną czymś kultowym. Czymś co zasługuje na umieszczenie na T-shircie w znacznym powiększeniu.

min_Boleslaus_I min_Kazimierz_Pulaski min_Kossak_Józef_Piłsudski

min_Schultz_John_III_Sobieski min_Lech_Walesa_1980